Anders
Als er een etiket op Chandigarh past is het wel x93andersx94. De stad die een paar honderd kilometer noordwestelijk van Delhi ligt, is eigenlijk heel gewoontjes. Een doorsnee westerse stad. Heerlijk. Weinig bedelaars, nauwelijks smog, amper getoeter, geen koeien, varkens en buffalox92s op straat. Geen afval, geen stank, geen pislucht. Groen, veel groen. Geen ongeorganiseerde huizenbouw. Nette rechte straten, nette rechte huizenblokken, woonwijken met eengezinswoningen en een ruime tuin. What happened to the chaos of urban India?

Le Corbusier
Met de Scheiding verloor de Punjab haar hoofdstad Lahore aan Pakistan. Tegelijkertijd kwamen miljoenen mensen de grens over gevlucht, op zoek naar een veilig heenkomen. Indiax92s eerste premier Nehru en zijn regering besloten een nieuwe stad te bouwen om beide problemen in een klap op te lossen.

Nehru wilde geen gewone stad, maar een met een voortrekkers rol: x93Let this be a new city symbolic of the freedom of India, unfettered by the traditions of the past.x94 Bij gebrek aan architecten in eigen land nodigde de regering in 1949 de Amerikaan Mayer uit de taak op zich te nemen.

Mayerx92s inspiratie kwam van Garden City Movement, die in tegenstelling tot de industrixeble boomtowns van die tijd, steden wilde bouwen die zelfvoorzienend waren en vooral veel groen boden aan haar inwoners. Mayer riep de hulp in van specialisten, waaronder zijn landgenoot Nowicki, waarmee hij het masterplan voor Chandigarh ontwikkelde. De kern van hun plan bestond uit x93Superblocksx94, wijken omgeven door wegen, rivieren en voorzien van parklandschap. In lijn met de traditie van tuinsteden vermeden ze zoveel mogelijk het geometrisch schaakbord patroon en schiepen een wereld van romantisch gebogen lijnen.

Maar het noodslot beschikte anders. Toen Nowicki in 1950 bij een vliegtuig ongeluk om het leven kwam, meende Mayer zonder Nowicki de enorme klus niet te kunnen klaren. Exit Mayer, entree Le Curbusier. Hij borduurde verder op Mayerx92s ideexebn, maar voerde de nodige veranderingen door. De pittoreske Superblocks vormde hij om tot meer rigide sectoren, die allemaal dezelfde afmeting hadden: woonwijken van 800 bij 1200 meter. Maar de essentie van de woonwijken liet hij in stand. Sectoren bleven een zelfvoorzienende eenheid vormen, met wonen, werken, winkels, scholen en recreatie in hun groene harten. Binnen de sectoren slechts kleine straten voor lokaal vervoer. Alleen tussen de sectoren verschenen lange, brede lanen die voor een goede doorstroming van het verkeer in de stad moesten zorgen.

Moderniteiten
Vijf dagen zal ik doorbrengen in Chandigarh, zo geniet ik van de rust en het weldadige groen. x92s Morgens wandel ik onder de winkelgalerijen van sector 22 naar 37. Sjieke hotels worden afgewisseld met kleine elektronica zaakjes, waar de modernste snufjes te krijgen zijn. Rbk (Reebok voor de ouderen onder ons) naast een traditionele sari winkel. Moderne binnenhuis prullaria naast een pinautomaat, die bewaakt wordt door een nog slapende Sikh met machine geweer.

Sector 37 telt vele cafxe9s en restaurants. Als je McDonald, KFC en Pizzahut tenminste restaurants mag noemen. Costa is mijn favoriete cafxe9. De cappuccino in Coffee Day is de helft goedkoper, maar smaakt dan ook als thee met melk. Costa heeft bovendien fantastische Blueberry muffins die warm worden opgediend. Desgewenst met ijs en chocolade saus. De kranten hangen iedere ochtend weer netjes in het rek. Costa is ideaal.

En hip. Suresh heeft dezelfde gewoonte om de dag te beginnen met een goed bakkie. Hij werkt een eindje verderop in het hotel van zijn vader. x93Family business,x94 noemt hij het liever. Suresh is het toonbeeld van een moderne Indixebr. De jongeman heeft zijn opleiding hotel management in London genoten, stage gelopen in New York en Rome, draagt jeans, modern gekapt haar, en leren schoenen met de neus ietwat omhoog. x93Italian design,x94 zegt hij trots glunderend. We praten over de komende verkiezingen, die hem geen barst interesseren, zijn Europese reizen, en de economische crisis. Het laatste onderwerp baart hem veel zorgen. De horeca krijgt harde klappen te voorduren.

De eerste dag dat ik hem ontmoette lag een dik pak papier voor hem op de kleine tafel. Het is zijn bellijst voor die dag. Andere hotels, die hij moet zien te interesseren voor deelname aan een nieuwe hotel-reservering-website. Ideetje van pa. x93Wonx92t work, but what can I do? He is still the boss.x94 Suresh telt de dagen af totdat hij de zaak mag overnemen.

Itx92s rubbish. But it is art
Chandigar is meer dan Mayer en Le Corbusier. Het is ook een van de weinige voorbeelden waar moderne kunst een kans heeft gekregen een Indiase stad te verfraaien.

De Rotstuin is het levenswerk van Nek Chand Saini, een oud spoorwegmedewerker. Hij ontdekte per ongeluk zowel de creatieve mogelijkheden van afval als zijn artistieke kant. Het gebeurde gewoon. De Observer vatte het ooit zo samen: x93Itx92s rubbish. But it is art.x94

Nek Chandx92s rotstuin is meer rots dan tuin. De rotsen raken me niet zo. Het is zoals in China. De grillige vormen vertellen een verhaal, maar ik spreek de taal niet. Sommige muren zijn verrassend, omdat ze niet van steen zijn, maar van restafval. Vooral stekkerdozen lijken Nekx92s interesse te hebben getrokken.

Wat de tuin tot een van Indiax92s hoogtepunten maakt zijn de beelden. Eenvoudig en sterk figuratief. Doordat ze meestal in groepen staan, wordt het effect dat ze oproepen versterkt. Honderden ogen kijken me aan. Sommige vrolijk, andere somber of melancholiek, een enkeling hartverscheurend. Veel van de beelden zijn versierd met scherven van borden en bekers. Anderen opgebouwd uit gebroken bangels, Indiaas kleurrijke armbanden.

Het meest recente deel van de tuin biedt een geheel andere aanblik. Grote kleurrijke mozaxefeken spatten van de muren. Ze zijn een lust voor het oog en tonen een opgewekt en vrolijk karakter. Als je dichter op de afbeeldingen kruipt, blijken het vooral muur- en badkamertegels te zijn. Op een weidse plein staan beelden van witte paarden bovenop een slingerende muur van hoge bogen. En onder de bogen hangen lange schommels. Kunst met een knipoog.

Villawijken
De woonwijken rond de Rotstuin vormen het domein van de rijken. Hier wonen de upper middleclass en de nieuwe rijken. De villax92s afgegrensd met hoge muren en imposante hekken. Tuinen die eerder thuishoren in de betere Amerikaanse voorsteden. Dit is Beverly Hills of India.

Maar er wonen vreemd genoeg geen filmsterren. Het zijn meest advocaten, rechters en hoge leger officieren. De rijkdom van de laatste twee groepen is op zx92n zachts gezegd opmerkelijk.

Fiere strijders op leeftijd
Anderhalf uur buiten Chandigarh ligt Anandpur Sahib. De dag na Holi begint daar een van de belangrijkste feesten van de Sikhs, Hola Mohalla.

Hola is de mannelijke vorm van het vrouwlijke Holi. Het woord x93Mohallax94 stamt uit het Arabisch en betekent zoveel als militaire optocht. En dat is tevens de essentie van het feest: het biedt de Sikhs een gelegenheid hun vechtkunsten te tonen in schijngevechten, een traditie die terug gaat tot Guru Gobind Singh in 1701.

De vechters zijn geen doorsnee Sikhs, maar Nihang (korkodil). Nihangs vormde de zelfmoord commandox92s in de legers van de Moghul keizers. De grote mannen droegen blauwe uniformen, en waren gevreesd door vriend en vijand, omdat ze grote moed toonden en de dood niet vreesden.

Anadpur Sahib, het centrum van de Nihang orde, is bezaaid met witte tempels. De drukte is enorm, maar valt voor Indiase begrippen mee. Geen complete chaos, wel lange rijen gelovigen wachtend op hun beurt de tempels binnen te betreden. Buiten is het markt en kermis. Reuzenrad, suikerspinnen, jonge meisjes op het slappe koord.

In en rond de tempels tref ik veel exotisch uitgedoste kerels. Een paradijs voor (ontbrekende) fotografen. En de slachtoffers willen maar al te graag op de foto. Er zijn momenten dat ik nee moet verkopen. Het nadeel van de ijdeltuiterij is dat ze van iedere foto-gelegenheid het liefst een statieportret willen maken. De zon staat hoog aan het hemel, het licht hard en overweldigend. Wit marmer lijkt de favoriete bouwsteen van Sikh tempels. De weerkaatsing doet de eerste serie fotox92s van die ochtend mislukken.

Het lukt me met veel pijn en moeite een paar groepen verklede bejaarden uit de menigte te halen en tegen een rode tempelmuur te zetten. Maar wat ik ook zeg of doe, ze blijven als verstijfde lijken in de houding staan en weigeren iedere aansporing om naar elkaar te kijken, te lachen of te bewegen op te volgen. Pff, dan maar een paar fotox92s Indian style. De heren kijken kritisch naar het resultaat achterop de camera. Daarbij zijn ze vooral gefocussed op hun eigen beeld. Hangt de snor goed, is het zwaard zichtbaar, geen kreukels in het uniform? Gelukkig kunnen de statieportretten hun goedkeuring wegdragen. Ik begin me de weerstand te beseffen die Rembrandt moet hebben ondergaan toen hij de Nachtwacht opstelde.

Het zou de dag na Holi de eerste dag van het driedaagse festival moeten zijn. Maar het blijkt de laatste dag te zijn. x93Nihangs donx92t like to be told when to celebrate their festivals,x94 legt een Britse sikh uit. Mijn geluk, want de laatste dag biedt de grote parade. x93It supposed to begin around 4 pm, but could easily start at noon or 6. Just watch the men in blue.x94 Een prima advies, want tegen tweexebn zie ik de Nihangs, een eigenzinnige sekte binnen de sikh gemeenschap, en masse richting het stadium trekken. Suresh, mijn chauffeur en gids, spurt weg om de wagen te halen.

Het zal hem niet lukken, want de parade blokkeert de weg. Kleine, pittige paarden stuiven wild over het wegdek. De berijders zwaaien gevaarlijk met kromme zwaarden. Groepen blauwe mannen paraderen met vaandels, speren, sabels en geweren. Kinderen gooien zakjes gekleurde poeder uit over de toeschouwers. Zelfs politieagenten moeten eraan geloven. Hun bruine uniformen tonen al snel alle kleuren van de regenboog. Tot groot genoegen van de breed grijnzende Nihangs.

In het stadium is de gebruikelijke VIP-tribune met tuinstoelen, gescheiden van de betonnen zit- en staanplaatsen voor het plebs. Onder opzichtig vertoon van de camera met telelens kom ik onbelemmerd het veld op. Daar drentelen tientallen paarden nerveus in de rondte en doden twee olifanten de tijd met een concert van trompetgeschal. De krijgers met hun blauwe tulbanden en middeleeuwse wapens stormen niet veel later in groepjes het veld op. Het publiek juicht de vechtersbazen toe, terwijl de VIPx92s worden verveeld met langdradige toespraken door andere VIPx92s.

De zwaardgevechten waar ik op gehoopt had, zijn op onnavolgbare wijze uit het programma verdwenen. Daarvoor in de plaats hebben de Nihangs paardenraces ingelast. Niet twee paarden tegen elkaar, maar paard tegen mens. De berijder zet onverwacht zijn hakken in de flanken van het dier en stuift recht op de menigte af. Terwijl hij met zijn speer een baal hooi probeert te prikken, boort het paard zich een weg door de mensenmassa. Meest men-in-blue, maar ook een aantal fotografen x85 Pamplona tafrelen.

De helden worden door het publiek met gejuich binnengehaald. Na de eerste ronde, begint het betere werk. Exe9n man op twee paarden. Het gaat allemaal goed, totdat het fout gaat. Eerst dendert een berijder van de galopperende paarden, waarop de dieren de bocht uit vliegen en over een man met reuze tulban struikelen. De paarden zijn ongedeerd, maar de mannen worden als gevallen gladiatoren van het veld gedragen. Gevallen in de strijd, een eervolle zaak. Zoiets mag de pret niet drukken en het feest gaat verder.

Een uurtje later besluiten de Nihangs dat het mooi is geweest, verlaten opeens het terrein en vertrekken terug naar huis. De meeste met vrachtautox92s die afgeladen zijn met families Anderen op platte aanhangwagens achter hun tractoren.

Waar zijn de sloppen?
Chandigarh mag een modern ogende stad zijn, dat betekent niet dat al haar inwoners bulken van het geld. De galerijen waar ik x91s morgens onderdoor loop richting Costa Coffee, tellen een fors aantal oneigenlijke bewoners, meest fiets-rickshaw-rijders. Ze slapen voor de winkels op hun dunne dekens of rieten matjes.

x92s Avonds verzamelen anderen zich op de groenstroken langs de doorgaande wegen. Vrouwen met kinderen, oudere mannen en dronkelappen. Ze warmen zich rond de kleine kampvuurtjes. Ik zie geen enkele vorm van behuizing en vraag me al dagen af waar de sloppenwijken zijn.

Pas bij vertrek naar Jaipur zal ik daar achter komen. De sleeper bus staat geparkeerd op een weilandje aan de rand van stad. Kleine kinderen spelen tikkertje, de ouderen cricket. Aan de andere kant van de weg staan de eerste sloppen. Opgetrokken uit hout en zinken platen. Buiten een pomp waar de vrouwen de was doen. De wijk, die aan geen van de kenmerken van een Le Corbusierx92s Sector voldoet, strekt zich eindeloos uit.

Terug naar India
Na vijf dagen x93andersx94 is het welletjes. De bus brengt me terug naar Jaipur. Terug naar de zwaan-kleef-aan bedelaars, de astmatisch lucht, het zinloos toeterde verkeer, de snurkend varkens die door het straatafval wroeten, de stank van pis en rottende vis, de chaotisch kronkelende straten met half afgebouwde huizen, de woonbunkers en sloppenwijken zonder enig sprietje groen. Kortom, terug naar India.

Tijd voor vakantie
Mijn werk zit erop. Vrijwel alle plaatsen die ik op mijn lijstje stonden, heb ik bezocht. Door de schrijnende armoede en onveilige situatie in Bihar heb ik het platteland daar laten liggen. Sanchi, Savrasti, Darjeeling en Ayodya zijn erbij ingeschoten, omdat ze te ver uit de route lagen. En Mumbai omdat ik Mirjam niet de stuipen op het lijf wilde jagen. Van de tientallen verhalen die ik had voorbereid, bleek de helft gebakken lucht. Ik kon het spoor niet vinden, het verhaal klopte niet, de situatie was gewijzigd of de mensen die ik zocht bleken onvindbaar. Maar het grootste obstakel is en blijft de taal.

Reizen, schrijven en fotox92s bewerken is opnieuw teveel van het goede gebleken. Veel verhalen zijn er bij ingeschoten. Zelfs het blog heb ik meermaals verwaarloosd om nog tijd over te houden om adem te halen. Het is te hopen dat de verhalen er de komende weken en maanden alsnog uitrollen.

Dank voor jullie commentaren en opbeurde woorden. Over een maandje ben ik terug in Nederland. Eerst nog een paar weken vakantie met Mirjam. In India of course, where else?

Hippie trail
Halverwege de jaren zestig ontstond de hippie trail: the road to paradise. Jongens en meisjes, vaak net van school, trokken via Turkije, Iran, Afghanistan en Pakistan over land naar India en Nepal. Met als eindbestemming Goa of Kathmandu. Op zoek naar spirituele verlichting, goedkope hasjiesj en vooral ontsnapping uit de kleinburgerlijke maatschappij van hun ouders.

Beatles
Het was de tijd van de Beatles en Rolling Stones. De Stones waren in 1967 in Marrakesh geweest. Exotisch Marokko. Dus gingen de Beatles naar India!? Nou ja, dusx85x85

Op de set van de film Help! (1965) was George Harrison gefascineerd geraakt van de sitar. Hij vloog naar India om les te nemen van Ravi Shankar. In India kwam Georgex92s vrouw Patti in aanraking met de Maharishi.

De Beatles waren op het hoogtepunt van hun roem. Sex, drugs and rockx92n roll eisden hun tol. Ze waren uitgeput. De Maharishi hield hen voor dat ze door meditatie dezelfde staat van verrukking konden bereiken als met drugs.

Toen Brian Epstein, de band-manager, hun mentor en beste vriend, overleed aan een overdosis, besloten ze een tijdje vrij te nemen, de batterijen op te laden en bij de Maharishi in de leer te gaan. In Lennonx92s woorden: "get away from everything".

Op 16 februari 1968 vertrokken George en Jonh Lennon, vier dagen later gevolgd door Ringo Star en Paul McCartney. De Beatles waren in het gezelschap van hun echtgenotes, actrice Mia Ferrow, Donovan en Beach Boy Mike Love.

Ze woonden in eenvoudige hutjes en aten met andere studenten in de eetzaal. Behalve Ringo, die zich met moeite had laten overtuigen voor dit avontuur. Hij had kratten vol bonen en eieren meegenomen om het Indiase eten te omzeilen. Maar het mocht niet baten. De Stars mistten hun kinderen, Ringo kreeg snel genoeg van zijn eenzijdige dieet en Maureen kreeg angstaanvallen van de vele vliegen. Na tien dagen pakten ze hun koffers en keerden terug naar huis.

Tijdens de cursus had het huwelijk van John en Cynthia zijn dieptepunt bereikt. In het geniep liep John dagelijks naar het postkantoor in Rishikesh om brieven van Yoko Ono op te pikken.

Hoewel de training van transcendentale meditatie lange meditatie sessies vereisten, kroop het bloed waar het niet gaan kon. John en Paul schreven song na song en kwamen x92s middags heimelijk bijeen om ze door te nemen.

Na acht weken kwam er abrupt een einde aan het liedje. Magic Alex (Yanni Alexis Mardas, platenbaas van Apple Electronics) beschuldigde de Maharishi seksuele avances te hebben gemaakt richting een Amerikaanse studente. John en George geloofden Alex meteen en besloten te vertrekken. Later zijn de nodige twijfels gerezen over de beschuldiging van Alex, die ingegeven zouden zijn om de invloed van de Maharishi op de Beatles te beknotten.

Sexy Sadie
Nog in Rishikesh schreef Lennon de song "Maharishi" dat de tekst "Maharishi/You little twat" bevatte. De titel veranderde in de uiteindelijke versie naar "Sexy Sadie" en de tekst werd ietwat gekuist.

Sexy Sadie what have you done.
You made a fool of everyone.
Sexy Sadie ooh what have you done.
Sexy Sadie you broke the rules.

Sexy Sadie
However big you think you are

Later dat jaar namen de Fab Four het album The Beatles op, beter bekend als White Album, waarvan de meeste nummers in Rishikesh waren ontstaan.

De beelden van de Beatles, met gekruiste benen zittend naast de Maharishi met zijn lange witte baard, waren natuurlijk de hele wereld over gegaan. Als de trendsetters zorgen ze een enorme vlucht in de belangstelling voor meditatie en oosterse mystiek. India was x93coolx94 en Rishikesh werd een bedevaartsoord.

De Hippie trail groeide uit tot een vierbaans snelweg. Begin jaren zeventig kwamen wekelijks tienduizend jongelui India binnen en in 1973 meldde een bezorgd Franse overheid dat 250.000 van haar jeugdige burgers op het subcontinent verbleven.

Lonely Planet
De crux van de hippie trail was zo goedkoop mogelijk te reizen om zo lang mogelijk van huis te blijven. Liftend, met bussen (Magic Bus) of met een groep in een oude Volkswagen busje. Een breuk met de tot dan toe gangbare Victoriaanse Grand Tour langs de culturele hoogtepunten van de Europese geschiedenis: Romeinse ruines, Franse kastelen, grootse kathedralen en rijkgevulde musea.

Een van de hippie trailers waren Tony en Maureen Wheeler die in 1973 met $1400 op zak in een oude Austin minivan vanuit Londen richting India trokken. Ze verkochten hun auto in Afghanistan en gingen verder met lokale bussen, treinen en vrachtautox92s. Door Pakistan, Kashmir, India, Nepal, Thailand, Maleisixeb, Indonesixeb om tenslotte negen maanden later met 27 cent op zak in Sydney aan te komen.

Omdat er geen reisgidsen bestonden over de hippie trail schreven ze er zelf een: de 94-paginax92s tellende x93Across Asia on the Cheapx94. Kort voor de eerste druk, realiseerde het stel dat ze een naam nodig hadden voor hun bedrijf. Maureen: "We were sitting at the table trying to come up with a name, and none of them seemed right. Tony was singing a Joe Cocker song and kept getting the words wrong. I finally told him, ‘For God’s sake, Tony, it’s lovely planet, not lonely planet.’ Then we both said, ‘That’s it! Lonely Planet!’"

In 2007 verkochten de Wheelers Lonely Planet aan de BBC Worldwide. Aldus de oprichters: x93Om meer tijd te hebben om te kunnen reizen.x94

Rishikesh
Tegenwoordig trekt bijna niemand meer over land naar India. De burgeroorlog in Afghanistan en de x93problemenx94 in Iran en Pakistan doen de meeste nu besluiten het vliegtuig naar Delhi of Mumbai te nemen. Maar wat gebleven is, is een bezoek aan Rishikesh. Nog altijd een hangout voor jongelui uit het Westen en landen als Israxebl, Rusland en de Oekraxefne.

Sommige blijven er net zolang hangen als hun visum toelaat. Nauwelijks te onderscheiden van de vele sadhoes en bedelaars die langs de oever van de Ganges hun dagen slijten met weinig meer dan bedelen en hangen. Zonder vodden, rasta kapsel en onverzorgde baard hoor je er niet bij.

De meeste komen echter voor niet meer dan een paar weken: de hoppende hippies. En een beetje moderne hippie mijdt de hotels en zoekt accommodatie in een van de vele ashrams. Na aankomst in Rishikesh duiken ze direct een van de vele boetiekjes binnen en laten zich een passende outfit aanmeten. Dat betekent steevast een pofbroek met het kruis op de kniexebn, een hip hoofddoekje, en goedkope Indiase slippers. En voor de meisjes natuurlijk nog wat accessoires: zilveren enkelbandjes, gekleurde armbanden, henna op handen en armen, en Pashmina sjaals tegen de kou. Ze sibben koffie met gebak in de German Bakery, hangen aan de waterpijp in het Moonlight Cafe, en volgen tussendoor een van de vele (veel te dure) spirituele spoedcursussen.

Het aanbod is overweldigend. x93Yoga en meditatie therapie. Intensieve cursussen. Spirituele zoekers welkom,x94 staat op een van reclameborden. Bliss Yoga biedt cursussen x93Kundalini, Tantra en Astang yoga alsmede transcendentale meditatie.x94

Drie deuren verder kun je je bij het Baham Centre bekwamen in Reiki reflexologie en accupressuur. In het Green hotel geven ze Zen, Tai Chi en Chikung, en het Ki-Research & Training Instituut biedt Tarot en 49 andere opleidingen in x93Wellness & Meditation.x94 En dan ben ik nog de cursussen hatha yoga, ayurveda, astrologie, en handleeskunde vergeten, die zo ongeveer iedere inwoner van Rishikesh lijkt te geven.De Parmarth Nikitan ashram vomt de grootste trekpleister. Bij zonsop- en ondergang wordt daar een prachtige arati gehouden met tabla, harmonium en dwarsfluit muziek, gezang en vooral ritueel. Net als in Varanasi wordt Moeder Ganga gexeberd met vuur en bloemen. De meisjes gaan helemaal uit hun dak.

Na de puja trekt de hedendaagse hippie naar een van de vele restaurants met Israxeblisch, Mexicaanse, Italiaanse en Chinese gerechten op de menukaart. Falaffel, tacox92s, chowmein, fusilli putanesca en pizza Hawaxef niemand kijkt er van op. En natuurlijk crxeapes toe.

Onderweg naar de restaurants komen de puja-gangers onvermijdelijk de bedelaars tegen, die zich, gekleed in het uniform en bijpassende opmaak van sadhoes, strategisch langs de route hebben opgesteld. Schaamteloos vragen ze om een bijdrage in de kosten van hun gestegen levensonderhoud. Wie een foto wil maken, mag eerst afrekenen bij de kassa.

Schreven John en Paul nog liedjes in hun schaarse vrije tijd, de hippies van vandaag brengen een groot deel van hun avond door in het internetcafxe9. Maar je hoort er niet echt bij totdat je met een rubberboot, helm en zwemvest een wilde tocht x93white water raftingx94 hebt gedaan.

Rishikesh is old en new age tegelijkertijd. Het is India zoals we dat graag in het westen zien: exotisch en een tikkeltje vreemd. Maar met de geneugten voor de hippe reiziger van deze tijd. Met de rest van India heeft het weinig te maken. Net zo weinig als de Beatles met de Maharishi hadden. x93But who cares, man! Chill out.x94

McLeod Ganj, beter bekend als Dharmsala, heeft zijn faam natuurlijk de danken aan de Dalai Lama, die daar met zijn regering in ballingschap leeft. Eerlijk gezegd had ik geen flauw idee waarom ik naar McLeod was gegaan. De Dalai Lama ontmoeten is zo goed als uitgesloten voor eenvoudige stervelingen, het dorp is niet veel groter dan Vijfhuizen en biedt weinig attracties, en Tibetaantje gluren had ik al voldoende gedaan in Bodh Gaya.

Tja, en toch gegaan. Een oude droom. Volgens sommigen moet je dromen dromen laten. Waarschijnlijk is dat meer angst dan wijsheid. Mx92n hele leven jaag ik al dromen na. Nooit een seconde spijt van gehad. Zelfs niet als het luchtballonnen bleken.

In McLeod was inderdaad niets te beleven. Losar, het Tibetaanse Nieuwjaar, werd uit stil protest tegen de hernieuwde onderdrukking door de Chinezen, niet gevierd. Een paar monniken waren in hongerstaking gegaan. De Dalai Lama verbleef in het buitenland.

Het penthouse van Kareri Lodge bood een ruime kamer met zithoek en groots balkon met uitzicht op de residentie van Zijne Heiligheid. Een vreemde aanduiding voor de man die niets liever dan een gewone monnik wil zijn. In een filmhuis keek ik die avond naar een documentaire waarin hij tot tweemaal toe lachend vaststelde geen x93God-Kingx94 te zijn. Hetgeen hem overigens alleen maar interessanter maakt.

Voor mij is de Dalai Lama altijd een leraar geweest. Eentje, waaraan je steeds weer kunt merken dat hij de zeldzame eigenschap bezit te leven naar zijn eigen woorden. Een enorme inspiratie. Beetje als Nelson Mandela. Misschien is dat het wel waarom ik zonodig naar Dharmsala moest; om de man te eren voor wat hij voor mij heeft betekent.

Die zelfde avond keek ik naar nog een andere documentaire. Over de vlucht Tibetanen uit hun eigen land. De barre tocht door de sneeuw en over gletsjers, het gevecht tegen de kou en sneeuwblindheid. Eenmaal de Himalaya over moeten de vluchtelingen de Nepalese politie zien te ontlopen, totdat ze zich hebben gemeld bij het vluchtelingenkamp in Kathmandu. De politie heeft instructie alle illegale Tibetanen terug te sturen naar Chinees Tibet. En als ze de status van vluchteling krijgen, gaat de reis verder naar McLeod Ganj. Daar wacht hen een audixebntie met hun vorst en geestelijk leider. Die hen oproept terug te keren naar Tibet, om het volk en de cultuur van de ondergang te redden. De meeste slaan het advies in de lucht en proberen een nieuw bestaan op te bouwen in India. Hoe erg moet de onderdrukking zijn dat ieder jaar, tot op de dag vandaag, duizenden Tibetanen deze reis over de hoogste kreukelzone ter aarde maken?

Het doet mij besluiten een bescheiden bergtocht te maken. Naar Triund, een plateau onder het machtige Dhauladhar massief, dat boven Dharmsala torent. Een suf soort solidariteit. Vijf uur bergop tot 2800 meter is echt teveel voor mijn benen en vooral mijn longen. De lucht is merkbaar lichter en de ademnood navenant groter. Eenmaal boven ben ik blij als een kind met de overwinning op mijn naargeestige gedachten: x93red ik nooit, dom, dom, dom, ga terug, kap er mee,x94 en meer van die stimulerende impulsen.

Het plateau is niet veel meer dan een alpenweide groot. Ondernemende types hebben er een paar cafeetjes gebouwd, die dagelijks door een colonne ponyx92s worden bevoorraad. De weergoden waren mij die dag gunstig gestemd. Wolken, die niet alleen de ergste warmte weghielden, maar vooral fantastische luchten schilderden.

Weinig volk op Triund. Een paar Koreaanse meiden, twee Tibetaanse jongens en een gemengd Brits-Indiaas stel. De Tibetanen waren modern gekleed en wilde alles weten over Europa: muziek, discox92s, mp3-spelers, telefoons, eten, drankjes x85  echte trendwatchers en niet bepaald ons stereotype Tibetaan. Ondanks dat ze beide nog geen twee jaar geleden de tocht over de Himalaya hadden gemaakt. Iets waar ze niet graag over wilde praten.

De weg omlaag naar basecamp McLeod was een veel grotere ontbering dan de tocht omhoog. Twee uur lang stond ik continu op de beenrem. De losliggende stenen een beproeving voor mijn kleine hersens. Het bleek een stuk vermoeiender dan de zwaartekracht trotseren.

Op de laatste afdaling naar McLeod Ganj liepen we een Tibetaanse monnik in rood-geel gewaad tegemoet. Met rechter arm geheven en gebalde vuist riep hij: x93Free Tibet!x94 Als een natuurlijke reflex schoot mijn arm omhoog en maakte hetzelfde gebaar. De mond ging open, maar de woorden kwamen er, tot mijn eigen verbazing, niet uit. De woorden die ik met zoveel moeite op het Plein van Hemelse Vrede in Beijing had weten binnen te houden.

Met benen als jelly-pudding dook ik het internetcafxe9 in, waar je draadloos kon surfen onder het genot van een echte cappuccino. Ik beloofde mezelf plechtig nooit meer de Matterhorn te beklimmen.

x93Did you see His Holiness?x94 vroeg Ram, bij terugkomst in het hotel. Dus dat was de opwinding die ik proefde in het internetcafxe9. De Dalai Lama was voorbij getrokken terwijl ik aan mijn slappe koffie zat te sibben. Ram keek beteuterd dat ik de kans gemist had. Hoe leg je een Indixebr uit dat darshan (het zien van de God) voor mij geen betekenis meer heeft?

Vanaf het balkon van mijn penthouse keek ik die avond urenlang uit over de residentie van de God-noch-Koning. Met een gevoel van dankbaarheid en spierpijn.

Leuke dingen moet je altijd twee keer doen. Dus opnieuw naar de grens met Pakistan om nogmaals van de bezopen sluitingsceremonie te genieten. Volgens Ram, de manager van het Grand Hotel, zou het niet al te moeilijk moeten zijn om als fotograaf (een buitengewoon gewaardeerd beroep in India) een plaats op de VIP tribune te bemachtigen. Hoopvol reisde ik af. Aan de grens werd snel duidelijk dat het die zaterdag aanzienlijk drukker was dan de vorige keer. De VIP plaatsen waren een uur voor aanvang al vergeven. Dan maar x93logex94 bij de buitenlanders: vooraan op straatniveau. Geen ideale positie maar beter dan de vorige keer. Ik concentreerde me dit keer vooral op de toeschouwers. Zoveel mensen, zoveel mooie gezichten.

En daarna nog even bij de Golden Temple binnen gewipt voor een klassiek plaatje van de blinkende weerspiegeling in de zwarte Vijver van Nectar. Ook hier de zaterdagavond massaal en druk. Desalniettemin een van mijn favoriete plekken. Het spirituele gezang op de achtergrond, de rust van de ommegang, mannen die zelfs in het donker een bad namen of gewoon op het marmer zaten te mediteren.

Jaipur gaat door het leven als de Roze Stad. Dat geldt alleen bij zonsop- en ondergang. Dan doet het zonlicht de gebouwen in de oude stad uit hun voegen barsten. Fletsroze wordt knalroze, bijna rood.

De Hawa Mahal, het Paleis van de Wind, ligt op het oosten en dus moest ik me ‘s morgens in alle vroegte uit bed hijsen om de kleuren te benutten. Niet ver van het paleis liep de fietsrickshaw nog voor achten vast in een file. Dansende mannen en het Jaipur Straatorkest belette alles en iedereen de doorgang.

Voor het paleis, dat niet meer is dan een vijfverdieping hoge gevel zonder achterwerk, stond een klein podium. De straat ervoor afgeladen was met mensen. Veel fotografen en filmploegen op de been. Op het podium een paar paparazzi en een ceremoniemeester die de menigte beneden hem op klassieke toon aan het opjutten was. Een politieke bijeenkomst?

Het verbaast me steeds weer hoe vaak ik deze reis de stoute schoenen aangetrokken heb. Zou je verlegenheid en introvert gedrag kunnen kwijtraken? Via een sluiproute stond ik enkele minuten later midden op het podium.

Precies op tijd voor de processie die langs trok. Op z’n Indiaas met veel duw en trekwerk. Een man met een soort theepot leek het middelpunt te vormen. Een vreemd symbool voor een verkiezingscampagne? De vaandeldragers maakten een eind aan het raadsel. Niks politiek, gewoon religie. Het was de vijfkleur van de Jain. Iedere kleur staat voor een van hoofdgeboden.

Het podium was onderhand volgestroomd met persmuskieten. Een onaangenaam volkje dat elkaar het licht in de ogen niet gunt. En mij van plan leek uit hun territorium te verdrijven door me van het platform af te werken. Ik moest hardhandig optreden om het complot te verijdelen. Tot mijn eigen verrassing drukte ik een wel zeer opdringerige collega zonder blikken of blozen resoluut naar de rand, waarop de arme man pardoes over de rand verdween. Wie niet assertief is, wordt in India letterlijk onder de voet gelopen. Blijkbaar was dit het plasje dat roofdieren doen om hun territorium af te bakenen. Een paar minuten later stond de man weer vrolijk op podium en gaf me respectvol de hand. Vreemde lui.

Op datzelfde moment raakte de menigte volledig buiten zinnen. Ordetroepen begonnen het platform schoon te vegen. Via de trap kwamen niet veel later tien naakte mannen om me heen staan. Naaktwandelende guru’s. Later zou ik horen dat de mannen, zeg maar de Jain paus en zijn belangrijkste kardinalen elkaar zelden zien, maar eens in de 5 tot 10 jaar bijeenkomen voor een conclaaf. En dat was vandaag in Jaipur.

De vrouwen beneden gilden alsof het de Chippendales waren. Snel weer het podium af om de wel zeer nabije naaktheid te ontvluchten en een beter perspectief te vinden voor de het camerawerk. Dat viel niet mee. Probeer maar eens door een kudde opgewonden vrouwen een weg te banen. Het feest duurde niet lang. Een paar woorden, een korte meditatie van de hoofdguru en de naakten verlieten zwaaiend het podium alsof het popsterren waren, die hun fans bedankten.

Om de drukte op straat te ontvluchtten, dook ik het paleis in. Een paar eeuwen geleden door de maharadja gebouw om zijn vrouwen een kijkje te gunnen op het dagelijkse leven. Vrouwen die destijds onder strikte purdah gebukt gingen. Een vorstelijk leven opgesloten in de vrouwenvertrekken van het paleis. De hoge gevel van het Paleis van de Wind bood zicht op de bazaar en bij tijd en wijlen een verzetje, zoals paardenraces of olifantengevechten. De dames konden stiekem door de luiken naar beneden kijken zonder zelf gezien te worden. Kortom, een peepshow voor prinsessen en concubines.

Vanaf dezelfde positie zag ik een halfuur later een nieuwe processie voorbijtrekken. Dansende dames met rode banden om hun hoofd. Witte paarden en twee fanfare bands. Terwijl ik het schouwspel beneden gadesloeg, liep een groep middle class Indiase vrouwen in hun mooiste kleren de verdieping op. Natuurlijk trokken ze naar de gluurluikjes en keken omlaag. Precies zoals hun voorgangsters dat twee eeuwen geleden zouden hebben gedaan. Ik had de timing niet beter kunnen bedenken.

Weer beneden was het eindelijk rustig op straat. Terwijl werklui begonnen het podium uit elkaar te trekken, nodigde een juwelier aan de overkant me uit voor de beste fotolocatie in de stad. Recht tegenover de Hawa Mahal op de vierde verdieping. Woow. Met een blauwe lucht en de ochtendzon op volle kracht, stond het paleis in vuur en vlam.

Zondagochtend in Jaipur was geen saaie bedoening. Blij dat ik me uit bed had gehesen.

Snurk Express
De nachttrein naar Amritsar vertrok even voor achten. Het station in Jaipur stonk naar rotte vis. De treinstellen moeten zeker driehonderd jaar oud zijn geweest. Roest, verval en smerigheid voerden de boventoon. Door de tralies voor de ramen kabbelde Rajasthan in de duisternis langzaam voorbij.

Rond elven gingen de meeste reizigers naar bed. Met een oude krant veegde een Sikh zijn slaapplaats schoon, trok zijn jas aan en kroop onder een deken. x93No blankets and sheets?x94 vroeg ik de man. x93Only in sleeper second class,x94 antwoordde hij op een toon die deed vermoeden dat iedereen in de wereld dat al eeuwen wist.

Het bed was hard. En zonder laken leek het nog veel harder. Uit mijn koffer toverde ik twee T-shirts, twee paar sokken en twee pull-overs. Een meditatiekussentje en handdoek zouden dienst doen als kussen. Tevreden met de noodoplossing probeerde ik slaap te vatten.

Door de ramen woei een koude wind. De Indixebrs hadden zich massaal verborgen onder hun comfortabele dekens. x93Aai, dit gaat een lange nacht worden,x94 dacht ik opbeurend. De koffer ging normaals open. Alle resterende kleren vonden hun weg. Het mocht niet baten. Nooit eerder had ik echt kou geleden. Een buitengewoon onprettige ervaring. Het deed me denken aan al die mensen die de nachten op straat doorbrengen. Brr.

Er zat weinig anders op dan het lijf warm te houden door te ijsberen door de gangen. Soms huppelend, dan weer springend zonder touw. Aan het eind van de avond klonken de eerste snurkers. Anderen volgden snel. Het zagende geluid zwol aan tot de geluidsoverlast die de bestuurders in Zandvoort ertoe had gebracht het circuit te sluiten voor Formule 1 races. De iPod hielp niet. Klassieke muziek bleek niet opgewassen tegen Indiase slaapkamer decibellen.

Zevenhonderd kilometer kou met een gemiddelde snelheid van nog geen 50 km per uur. Pas onder de lauwe douche in het Grand Hotel in Amritsar ontdooide ik weer een beetje. Nooit meer Sleeper Class!

Vruchtbaarheidsrituelen
We waren eigenlijk op weg naar de grens met Pakistan. Maar de chauffeur besloot dat er voldoende tijd was voor de Mata tempel. x93Hindu fertility clinic,x94 grapte hij nog. We zouden snel begrijpen wat hij bedoelde. De Mata tempel bleek een eclectisch feest van slechte smaak. Alle godinnen uit het Hindoe pantheon waren in dit bizarre complex bij elkaar gezet om aan de kinderwensen van gelovigen te voldoen.

De route volgde een verassend patroon langs een onuitputtelijke reeks moeder godinnen. Trap op, hoek om, trap af, gang door, kruipend door een lage grot, trap op, wadend door een gang met water x85.. Het had op de kermis niet misstaan.

Indiase stellen zeulden bloemenkransen voor hun favoriete hemelse hulpen. Priesters verzorgden de afhandeling alsof het grafgravers waren. Met sombere gezichten smeerden ze vermiljoen rood op het voorhoofd van de devoties en gaven hen een bakje prasad, geheiligd eten. Zwangerschap gegarandeerd.

Bij de uitgang hingen een groep mannen en vrouwen, die mij ietwat te oud leken voor een kinderwens, aan de lippen van een priester. x93Remarkably different,x94 was de typering van de Britse dame in mijn reisgezelschap. x93Yes indeed, quite remarkable,x94 antwoordde haar man.

Goebels droom
De weg naar de Pakistaanse grens, zox92n 30 km buiten Amritsar, was druk. Geen vrachtverkeer, maar dagjesmensen, zoals wij, die de ceremonixeble sluiting kwamen bijwonen. Wie dit feest heeft verzonnen wist niemand. Zelfs de vraag x93sinds wanneer?x94 bleef onbeantwoord.

Aan beide kanten van de grens waren tribunes gebouwd. Aan Pakistaanse zijde zaten misschien twee honderd mensen. Aan Indiase kant zeker het tienvoudige. Opzwepende Bollywood muziek deed een groep Indiase meiden dansen, midden op straat, op nog geen veertig meter van de grens. Leden van de Border Security Force hielden een oogje in het zeil. Stoere mannen met een hoog macho gehalte. Minimaal 1.90 lang, breed geschouderd, stoxefcijnse blik, en uitgedost met rode feestmuts.

Vrouwen met Indiase vlaggen liepen demonstratief naar het hek dat beide landen scheid. Vanaf de tribune voor de buitenlanders, waar vooral in het buitenland wonende Indixebrs zaten, was het Pakistaanse deel van de grens niet te zien. Daarentegen had ik goed zicht achter de coulissen, waar de acteurs zich warm aan het draaien waren voor hun optreden. De bene gingen ver omhoog voor de hoofdact, Monty Pytonx92s Silly Walk.

Klokslag half zes begon de het feest. x93Pakistan? Hindustan? Pakistan? Hindustan?x94 galmde het door de luidspeakers. x93Hindustan zinzabad,x94 gilde het publiek terug. Vanachter de coulissen verschenen de tien hoofdrolspelers. Ze marcheerden opgewonden naar het ceremonixeble slagveld. Nadat het grenshek was geopend, werden ze vanaf hun standplaats voor de tribunes, een voor een afgeschoten richting Pakistan. De benen zwaaiden akelig hoog, de vuisten gebald, de gezichten op stormkracht 10. Vlak voor de grens hielden ze stand en maakte boze gebaren. De in het zwart geklede Pakistaanse collegax92s beantwoordden dat met gelijke munt.

Nadat de vlaggen waren gestreken en het hek met veel bombarie hardhandig was dichtgeslagen, was het propagandafeest ten einde. De Indixebrs stormden van de tribune om met hun helden op de foto te gaan. Als toeschouwer voelde ik me ongemakkelijk. Nationalistische sentimenten doen me altijd rillen. Goebels had het niet beter kunnen bedenken.

Gouden Tempel
Er zijn van die momenten dat je hart een keertje overslaat van vreugde. Dit was zox92n moment. Witte galerij, blauwe vijver en de tempel als gouden hart, drijvend op het water. Een wonderbaarlijke plek.

De Sikh religie is waarschijnlijk de enige die voorschrijft wat voor soort onderbroeken de mannen moeten dragen: slobber model boxer. Velen namen hun holy dip. Meer dan een korte onderdompeling was het niet, het water bitter koud. Maar een enkeling had voldoende Russisch vet aan de botten en mediteerde minutenlang in het water, bungelend aan een ijzeren ketting.

Mannen, vrouwen en kinderen zaten op de marmeren vloer van de rondgang, turend over de Amrit Sarovar, de Vijver van Nectar. De Gouden Tempel biologeerde. Zo nu en dan sprong een karper uit het water om aandacht te vragen. Japanse Koi karpers in India?

Mooier dan tien Gouden Tempels waren de tempelwachters, mannen in gele gewaden met blauwe tulbanden en een speer. Collegax92s van de Zwitserse Garde in de Sint Pieter. Maar in tegenstelling tot de Zwitsers en de stoxefcijnse machox92s van de Border Security Force, waren de bewakers mannen met veel humor, die maar al te graag een praatje maakten en met liefde wilde poseren.

De sfeer in de tempel werd voor een groot bepaald door de prachtige gezangen die via luidsprekers te horen waren. Pas toen ik me in het hart van de gouden tempel had gewaagd zag ik de zanger, die begeleid werd door een tabla en harmonium. Het waren de liederen die hun eerste guru in de 16e eeuw zong. Liederen die mij sterk naar binnen dreven. Ze deden me de ontberingen in de Snurk Express en Goebels propaganda makkelijk vergeten. Amen.

Taj Mahal
Denk dat ik de enige toerist in Agra ben die niet voor de Taj Mahal gekomen is. Desalniettemin liet ik me graag verlijden. Vroeg op, om zeven uur gingen de poorten open. In het ochtendlicht hoopte ik de weerspiegeling te kunnen zien. Het statieportret van de Taj toont een marmerwitte ui tegen helder blauwe lucht met een even heldere weerkaatsing in de vijver. Als fotograaf wilde ik weten wat echt was en wat niet. Het licht was die ochtend koel, bijna blauw. De smog zo vroeg in de ochtend nog niet op haar hoogtepunt. Kortom, ideale omstandigheden.

En dan kon het natuurlijk alleen maar tegenvallen. Niet de Taj, maar de weerspiegeling in het de vijvers. Terwijl de Taj stond te pronken met haar welgevormde koepel en vier minaretten, lag haar evenbeeld gerimpeld in het water. De poel niet diep genoeg om de oneffenheden in de bodem te verdoezelen.

De gidsen wezen iedereen met een camera ongevraagd naar de x93beste plekx94 om Taj’s alter ego te fotograferen: recht van voren met het kanaal als een verdwijnende spoorlijn. Veel saaier kon je het niet maken. De volmaakte symmetrie van de Taj was volgens velen haar kracht. Voor mij deed die mathematische benadering haar geen recht. De uien moesten kunnen bewegen en de minaretten dansen. Het lukte me niet de dans te vangen.

Teleurgesteld concentreerde ik me op de details. Het marmer ingelegd met halfedelstenen. Tulpen en andere bloemen en veel geometrische motieven. Het meeste was niet origineel. De Britten hadden op het marmeren platform voor de Taj tuinfeesten gegeven. Terwijl de jongelui dansten op de muziek van het strijkje, bikkelde de ouderen mannen zorgvuldig de kleurrijke stenen uit het marmer. Een aangename manier om de tijd te doden.

Fatehpur Sikri
Een lokale bus bracht Salome en mij naar Fatehpur. De Zwitserse Salome, 18 jaar en net van school, had een paar maanden in Dehra Dun in een sloppenwijk gewerkt als lerares Engels. Een teleurstelling, want haar klas bestond uit kids van 4 en 5 jaar. Alleen aan haar gesprekken met leeftijdsgenoten had ze een goede herinnering overgehouden. Vooral girlstalk, over haar witte huid, de strijd tegen de puistjes en natuurlijk de jongens of liever gezegd, geheime liefdes.

Om beter uit de voeten te kunnen, had ze tijdens haar eerste weken in India Hindu lessen gevolgd. Het moest wel een crash course zijn geweest of Salome een talenwonden, want nu, vijf maanden later, sprak ze de taal verdraaid goed. En het aardige was te zien hoe de Indixebrs reageerden als ze hen in hun eigen taal aansprak. Aardig voor mij, niet altijd voor haar. Indixebrs praten graag, veel en lang. Als dat met een buitenlandse meid kan, word de gelegenheid maximaal benut. Veel meer diepgang dan mijn conversaties in het Engels hadden de meeste gesprekken niet. Indixebrs zijn gefascineerd door je voornaam, waar je vandaan komt, wat je beroep is, hoeveel kinderen (=zonen) hebt, waar je vandaan komt, waar je naartoe gaat, hoelang je blijft, en wat je van hun land vind. De antwoorden vaak minder belangrijk dan de vraag.

Moghul keizer Akbar had in de 16e eeuw Fatehpur Sikri laten bouwen om de soefi te eren die hem zonen had gegeven. Tegelijkertijd had hij er zijn nieuwe hoofdstad van gemaakt. De toegang tot deze stad werd gevormd door een enorme poort. Boven in de koepel hingen elfenbankjes, XXXXL, zeker drie meter lang en een meter hoog.

Het plein achter de poort een zee van rust. Ondanks de drommen dagjesmensen uit Agra en omstreken heerste er een prettige sfeer. Gezinnen, met kinderen die verstoppertje speelden, hadden een doek op de grond uitgespreid en genoten een picknick. Een in een het zwart geklede vrouw laat een sufi de eerste haren van haar kind scheren.

De grote attractie vormde het graf van Akbarx92s sufi, Salim Chishti. De magie van de zonenverwekker bleek nog steeds springlevend. Of was het de wens van de gedachte. Mannen en vrouwen deden de gebruikelijke rondgang, maakten hun opwachting bij het graf en strooide bloemen over het rode kleed. Bij de opengewerkte muren tussen rondgang en graf brachten de stellen hun kinderwens over aan de sufi, bemiddelaar tussen goden en mensheid.

Fatehpur moet een bijzondere plaats zijn geweest. William Fitch, een Britse reiziger uit die tijd, beschreef het alsvolgt: ”The King hath in Agra and Fatehpur Sikri, 100 elephants, 30,000 horses, 1,400 tame deer, 800 concubines and such other store of leopard, tiger, buffaloes, cocks and hawks that it is very strange to see. Agra and Fatehpur Sikri are very great cities, either of them much greater than London.”

Akbar woonde maar 16 jaar in Fatehpur Sikri. De heilige had hem een zoon gebracht, maar kon er niet voor zorgen dat het water bleef stromen. Door stad ging ten onder aan een chronisch tekort. Bovendien verhuisde hij zijn hof naar Lahore om beter weerstand te kunnen bieden aan de onrust in het noordwesten van zijn immense rijk. Fatehpur werd de eerste moghul spookstad.

Achter het sufi heiligdom hadden we een lang gesprek met een oude man. Zijn guitige blik had ons uitgenodigd. x93This shrine holy man,x94 zei hij wijzend op het graf van Salim Chishti. x93Me holy man too,x94 voegde hij er bescheiden aan toe. De toon was gezet. Hij vroeg Salome of ze getrouwd was. In Hindi legde ze uit dat ze inderdaad pas getrouwd was, hopend verdere vragen over het leven als alleen-reizende-ongetrouwde-vrouw te voorkomen. Het gesprek nam een onverwachte loop.
x93You pregnant?x94
x93No, in Switzerland we usually wait a few years before having children.x94
x93Bad, very bad. Best to have children young. I have seven sons and each gave me four sons.x94
x93Woow, so many grandchildren!x94
x93I prayed to Salim Chishti.x94 Het levende bewijs van de kinderwensvervullende soefi glimlachte van oor tot oor. Zoveel zonen en kleinzonen is de droom van iedere Indixebr.

Vrindavan
De eigenlijke reden om naar Agra te gaan, was Vrindavan, een plaatsje 50 km noordelijker.

De lokale bus deed er twee uur over. Een geagiteerde bestuurder terroriseerde de passagiers en medeweggebruikers. Een andere bus, die het lef hard hem de weg te blokkeren werd hardhandig in de flanken geramd. Regelmatig reed hij wachtende passagiers voorbij, tot grote ergernis van de conducteur. De sfeer verslechterd. De conducteur en passagiers komen in opstand. Rebellie in India, heerlijk. Veel geschreeuw en boze gebaren. Het mocht niet baten. De kamikaze piloot ging onverstoorbaar verder zijn day-off te botvieren op andere voertuigen, dieren en mensen. Onderwijl stond de muziek oorverdovend hard te blxe8ren, zo hard dat het pijn deed aan de oren. Niemand, zelfs de conducteur, durfde de wildeman te vragen de radio zachter te zetten. Zelfs ik twijfelde, maar niet lang. De chauffeur speelde Oost-Indisch doof op mijn verzoek, en reageerde verstoord toen ik het lef had hem op de schouder te tikken. Met een gebaar van opzouten zette hij de radio zachter. Althans voor vijf minuten. Daarna ging de volume knop weer op standje maximaal.

Vrindavan is de plaats waar Krishna ooit op een avond de liefde bedreef met tienduizend gopix92s, melkmeisjes. En ieder van de vrouwen dacht dat zij de blauwe incarnatie van Vishnu helemaal voor zich alleen had.

Ik probeerde sporen van dit verhaal, dat overal in het land op erotische wijze stond afgebeeld, te achterhalen op de plaats des onheil. Veel kwam daar natuurlijk niet van terecht. In plaats daarvan liep ik tegen westerlingen aan van de ISKON, bij ons beter bekend als de Hare Krishna beweging. Mannen in het wit, kaal met een staartje haar.

Overal in het stadje weerklonken de mantrax92s die Gods naam herhalen: x93Hare Krishna, hare rama, rama rama, krishna krishna. Hirobol.x94 Zelfs mijn rickshaw wallah neuriede: x93Ram ram, hare hare.x94 Geen andere plaats in India bood de aanblik van zoveel straatkoeien. Ik twijfel nog steeds of er meer koeien of rickshaws waren.

De koeien gaven moed de melkmeisjes te vinden, maar de verstreken eeuwen hadden hen op leeftijd gebracht. De enige vrouwen op straat waren de in het wit geklede weduwen. Velen zijn afkomstig uit West-Bengalen. Hun kinderen en schoonfamilie hebben ze na de dood van hun echtgenoten letterlijk op straat gezet. Hertrouwen geen optie. Nu verdienen ze hun magere kostje door te zingen in een van de vele Krishna tempels. Voor een paar roepies per dag en een handjevol rijst. Ter ere en meerdere glorie aan rijken wiens donaties aan de tempels met naam en toenaam tonen op plaquettes op de muren. De tempel uitbaters beloven als tegenprestaties voor de gulle gift jaren lang mantra gezang in naam de opdrachtgever. Een aflaat Indiase stijl.

De weduwen hadden een uurtje vrijaf. De rickshaw fietser bracht me naar hun woonblokken, waar ze in kleine kamertjes met drie of zes bedden hun dagen slijten. Herinneringen aan een rijk gezinsleven zijn vervaagd. Krishna nu hun kind en echtgenoot.

De Yamuna rivier had veel van haar water in Delhi verloren. De rest zou in Agra opgepompt worden. Langs de smalle stroom in het brede bed liepen groepen vrouwen van middelbare leeftijd een rondje om de stad in gebed en gezang. En met veel onderlinge lol. India kent geen Staphorster gebrek aan plezier bij het uitoefenen van religieuze plichten. Godsdienst is zo verweven met het dagelijkse leven dat de een nauwelijks van de ander te onderscheiden is.

De Krishna aanbidders hadden allemaal een stemvork op gezicht geverfd. Ik volgde een groepje dat zingend over de dijk van de Yamuna liep. Tot een paar jongens mee waarschuwde voor de apen: x93Monkeys, dangerous, watch your bag.x94 Ik borg het fototoestel op en sloot de tas. Precies op dat moment sprong er een op mijn rug en ging ervandoor met de zonnebril op sterkte. De jongens hadden het gezegd, maar ik had het niet begrepen: x93Watch your bagx94 was x93Watch your back.x94

Beduusd van het verlies van een onontbeerlijk hulpmiddel, liep ik verder. Zonder bril over de glibberige stenen verliep dat moeizaam. Dan maar de gewone bril op. Het zou niet lang duren of een tweede aanval kostte me mijn leesbril. Hoe onthand kon ik me voelen? Een paar winkeliers hadden de aanval van de brilapen gezien en schoten te hulp. Met brood werden de beesten gepaaid en vervolgens met geschreeuw en wilde gebaren de stuipen op het lijf gejaagd. Het werkte. De brillendief liet zijn trofee vallen en schoot geschrokken de boom in. Een aangeklaagde leesbril beter dan geen bril. Het incident eindigde helaas in een forse ruzie. De mannen vroegen natuurlijk vindersloon, en namen geen genoegen met een gulle fooi. Ik begon te vermoeden dat er sprake was van een complot. De brillenmafia. Noem me paranoia.

Taj Mahal
Terug in Agra voer ik met een bootje naar de overkant van de Yamuna. Geen lange tocht en de overkant was eigenlijk het midden van de drooggevallen rivierbedding. Gewen aangename plek voor een fijne neus. Rivieren zijn net als spoorwegrails favoriete openbare toilet plekken. Dat weerhield een groepje jongens niet van hun dagelijkse wedstrijd cricket.

De ondergaande zon had veel buitenlanders getrokken. Veelvuldig moest ik Duitsers, Engelsen en Fransen met hun kleine camerax92s voor de Taj vereeuwigen. x93Better charge some fees,x94 zei een Brit die netjes zijn beurt had staan afwachten.

De zon had besloten die avond de hemel niet rood te kleuren en de Taj zonk zonder glorie weg in de duisternis. Toch kwam ik beter aan mijn trekken hier aan de achterkant dan de vorige ochtend aan de voorzijde. De symmetrie kon doorbroken worden door de Taj onder een hoek te zetten. Aan de andere kant werd dat belemmerd door bomen.

Twee bedelende jongens boden aan te poseren en vroegen daarna x93photo money.x94 Bedelen is een doortrapte business. In plaats van geld gaf ik ze een spoedcursus fotograferen. Een paar minuten vergaten ze hun armoede. Totdat een groep Duitsers de zandbank betrad. Zaken gingen voor plezier.

Een kamelen hoeder bood zijn dier aan als fotogenieke prop. De vraagprijs van 600 roepies zakte bij iedere rondgang langs de krenterige toeristen. Uiteindelijk zwichtte ik bij 150 roepie. Voor 10 roepie meer werd de Raja, de kameel, het water ingedreven. Duidelijk tegen zijn zin in, het beest verzette zich als een ezel en balkte uit alle macht. De plaatjes vielen tegen. Maar ik had wel ontdekt hoe een bekende reisfotograaf zijn beroemde foto van de Taj met een toevallige kameel had gexebnsceneerd.

Khajuraho wordt aangeprezen als de x93Kama Sutra in steen.x94 Seks verkoopt. Wie dat niet gelooft moet naar Khajuraho, een dorp in de middel of nowhere, tien uur bussen van Varanasi, twaalf van Agra. Je loopt er dus niet zomaar tegenaan. Toch maakt het deel uit van mainstream toeristisch India. Vooral Japanners zijn er dol op.

Ten tijde van de Noormannen heerste hier de Chandela dynastie. Ze hadden twee passies, oorlog voeren en tempels bouwen. Niet een of twee, maar 85. De meeste binnen het tijdstek van xe9xe9n enkele eeuw, tussen 950 en 1050 CE. Tempel gewijd aan Shiva en Vishnu. Niets bijzonders tot je beter naar de beelden kijkt. Dan blijken de oude Chandelax92s nog een derde passie te hebben gehad.

Met de ondergang van de dynastie, raakte de tempels in onbruik. Khajuraho keerde terug naar haar donkere middeleeuwen. De bouwwerken vervielen, de cultuur verdween en zelfs de herinnering aan het rijke verleden vervaagde.

Dat is niet perse slecht nieuws. In dit geval betekende het dat ze aan de aandacht ontsnapte van golven moslims legers die als beeldenstormers eeuwenlang door het land raasden. Tot in 1838 de Engelsman Captain TS Burt ze ontdekte, verstopt in de jungle. Ruim twintig tempels hadden de tand des tijds doorstaan.

Wie zou zijn rode oortjes niet hebben willen zien, toen de Victoriaanse Burt doorkreeg dat de tempels meer te bieden dan het gebruikelijke scala aan voorstellingen. Hij schreef in zijn verslag aan de Asiatic Society: x93Indeed some of the sculptures were extremely indecent and offensive.x94

Eerlijk gezegd valt het wel mee met het vermeende Kama Sutra-gehalte van de tempels. Om zoveel erotische beelden gaat het niet en de meeste zijn redelijk recht-toe-recht-aan vrijpartijen. Maar enkele tonen complexiteit die veel op acrobatiek lijken.

Wat mij meer opvalt is de pin-up stijl van de meeste afgebeelde vrouwen. Grote ronde borsten die Pamela Anderson nog jaloers zouden maken. En sarix92s die transparant om het alles onthullende lichaam gedrapeerd liggen. De heupen pikant gedraaid om de spanning nog verder op te voeren.

Het dorp Khajuraho bestaat uit twee lange straten vol met hotels, Italiaanse restaurants, souvenirwinkeltjes en internet cafxe9s. Beetje Las Vegas Indian style. De straten zijn gevuld met jongelui die tot taak hebben de toeristen het leven zo zuur mogelijk te maken. Lastig vallen en opdringerig zijn te zacht uitgedrukt. x93Rickshaw? Internet? Hotel? Girl? Boy? Hashies? x85. Wanna see my shop, cheap, cheap.x94 Ze zijn ronduit vervelend, als horzels tijdens paardrijden. De wetenschap dat ze extreem slecht jaar hebben vanwege de terugloop in dikke-portemonee-toeristen na de laatste aanslagen in Mumbai, maakt veel goed.

Voor mij is Khujaraho een heerlijke plaats om India even te vergeten en de achterstand in schrijfwerk in te lopen. Koffie, pasta en de tuin van hotel Zen doen wonderen. Tussendoor stap ik achterop de motor van Shyam, een souvenirverkoper, die bijklust als gids. We rijden de Strip uit en gaan naar zijn geboortedorp. Het landschap is fris. De tarwe staat op de akkers goudgeel te rijpen. De linzen bloeien, de mosterd is net van het land.

Madhya Pradesh is een arme deelstaat, maar superrijk vergeleken bij Bihar. Shyam vertelt dat de nieuwe rechtse regering, die het fiasco van de communisten moet doen vergeten, begonnen is alle dorpen met de buitenwereld te verbinden door geasfalteerde wegen. Elektriciteit is een andere prioriteit. Bijna alle plaatsen zijn nu aangesloten op het grid dat tenminste een paar uur per dag daadwerkelijk stroom biedt. Langs de wegen staat jonge aanplant, boompjes omgeven door een rond muurtje van bakstenen, dat de koeien en geiten op afstand moet houden. x93In three months time, even the stones well be gone,x94 zei Shyam. x93What a waste!x94

We drinken thee bij twee vrouwen van Magnoliax92s leeftijd en een man die vruchtjes onder een boom verzameld. Het water wordt op hout gekookt, de thee komt uit een kruidenzakje, de melk vers van de geit. x93Waarom liggen de geiten aan de ketting?x94 vraag ik via Shyam aan een van de dames. x93Ze moet lachen om zox92n domme vraag. Typisch voor stadsmensen. x93Omdat ze anders de oogst op peuzelen voordat wij het kunnen binnenhalen.x94 Ze hebben nog lang binnenpret.

In het dorp staan de namen van alle minderbedeelde inwoners breeduit op een gele muur geschilderd. Armoede is geen schande in dit land. Shyam vertelde over de opbouw van de plaats. De hogere kasten wonen middenin en de rest erom heen. De oude mensen laten de huizen over aan hun kinderen en verhuizen naar de rust van de akkers. Niet iedereen heeft zelf grond en de meeste bewerken het akkers van de hogere kaste. x93A terribly injust system,x94 volgens Shyam, die zich ieder jaar de helft van de oogst van zijn landerijen laat uitbetalen door zijn oom, die voor hem het werk doet.

Terug in Khajuraho tover ik zijn winkel om tot fotostudio. Terwijl de buren in dikke rijen door de deur gluren, probeer ik een paar beeldjes van bergvolken in het oosten op de plaat vast te leggen. De belichting is moeizaam, maar de beeldjes zijn bijzonder.

Kwartover drie. De hoogste tijd voor mijn dagelijkse shot cafexefne. Ik strompel de straat over naar Restaurante Mediterraneo, waar de eigenaar me enthousiast begroet met: x93Mister Mike, how are you today? Can I make you a fresh cappuccino?x94 Khajuraho is een heerlijke plaats.

Een prachtige reportage van reisfotograaf Somini Sengupta had me op het spoor gezet van het graf van Bahadur Shahid in Varanasi. Iedere donderdag drommen hindoes en moslims samen in dit sufi heiligdom. Meest boeren en dorpelingen van ver buiten de stad. Zoals bij alle sufi heiligdommen vragen de gelovigen de heilige te vragen om gezondheid, welzijn en voorspoed. Meestal is dat een ingetogen en vrome aangelegenheid, waar in stilte gebeden wordt, nadat de nodige offeranden zijn gebracht. Zo niet bij Bahadur Shahid.

Daar zwaaiden vrouwen net zolang met hun hoofd tot ze volledig in trance raken. De lange zwarte haren vlogen in het rond. De ogen spookachtig naar boven gedraaid. Het gezichtverkrampt. Soms zongen ze x93Baba, Babax94, maar meestal slaakten ze hartverscheurende kreten. Hun familieleden keken gelaten toe. Ik zag een vrouw helemaal uit haar dak gaan, epileptische bewegingen, onsamenhangende gegil. Zozeer dat haar echtgenoot gegeneerd moest lachen. De vrouw gaf hem vervolgens een paar rake klappen, die hem het lachen snel deden vergaan. Dat deed omstanders lachen.

Shyam Rajak vertelde me dat de doktoren zijn dochter niet kon genezen van haar heupproblemen. x93We hebben alle ziekenhuizen bezocht die we konden betalen. Niemand kon mijn dochter helpen. Daarom zijn we naar Varanasi gekomen. Om Baba te smeken haar te helpen.x94 Hun dochter zou 41 dagen blijven, biddend en offerend. Shyam hoopte dat de boze geest die zijn kind beheerste dan zou zijn verdreven.

Het zijn niet alleen de vrouwen die in trance raakten. Ook een paar mannen zaten dicht tegen extase aan. Een hindoe voerde lange gesprekken met Baba, die door zijn handgebaren en gelaatsuitdrukking bijna letterlijk te volgen waren, alsof het kleinkunst was. Een man met een piratendoek om zijn hoofd leek diep in meditatie verzonken. Een jongen, die heftig heen en weer bewoog, moest door zijn ouders ondersteunt worden.

Wat mij het meest boeide waren de handen. Handen in devotie op de verschillende graven op het terrein. Handen in de lucht, de heilige vragend om hulp. Handen gevouwen in gebed, smekend om genade.

Mannen en vrouwen baden bij de graven. Bloemblaadjes en kleine witte snoepjes lagen op de fel gekleurde kleden. Overal branden wierookstokjes. Het graf van Bahadur Shahid was het domein van de mannen. Een stalen hek dat de vrouwen scheidde van het graf hing vol met doekjes, brieven en armbanden. Opdat de heilige hun gebeden niet zou vergeten.

Een harmonium en drie zangers zorgden voor extra sfeer in het complex. Buiten was het markt. Na een bezoek aan Bahadurx92s graf werden Grote Stad inkopen gedaan; nieuwe sandalen, armbanden, sarix92s. Op het grasveld rond de moskee verzorgen familieleden de uitgeputte vrouwen. Kinderen aten een ijsje.

Wat Hazarat Bahadur Shahid zo bijzonder maakte was niet alleen de intensiteit van de smeekbedes. Het was de gemeenschappelijke aanbidding door hindoes en moslims. Dezelfde vragen, dezelfde heilige, dezelfde plaats.